افزايش ترديد و تزلزل در عرصه جهاني سنگ‌آهن

با توجه به ميزان بالاي عرضه و كاهش تقاضاي چين، تجار شركت‌هاي معدني كوچك و فولادسازان براي كاهش ريسك ناشي از نوسانات قيمت به‌طور گسترده و فزاينده‌اي از ابراز مشتقه مالي (Derivatives) استفاده مي‌كنند. با راه‌اندازي بورس كالاي داليان (DCE) ميزان قراردادهاي آسيايي در بالاترين سطح قرار گرفته و حجم روزانه قرارداد سلف سنگ‌آهن كاملاً فراتر از قراردادهاي نام آشناي بين‌المللي ارائه شده توسط بورس سنگاپور است.
اما با در نظر گرفتن تعداد قابل توجه دست‌اندركاران خرده‌فروش در بازار داخلي، بورس‌هاي بين‌المللي احتمالاً همچنان مكاني براي مجموعه‌اي از تضمين بين المللي باقي بمانند.
شركت‌هاي بزرگتر معادن سنگ‌آهن استراليا داراي طرح‌هاي توسعه عظيمي هستند. هدف از اين اقدام با وجود كاهش قيمت‌هاي سنگ‌آهن تسخير سهم بيشتري از بازار چين با توجه به افزايش رقابت از طرف شركت بزرگ سنگ‌آهن واله برزيل است. امسال حدود 92 ميليون تن سنگ‌آهن بيشتر توسط شركت‌هاي استراليايي به بازار عرضه خواهد شد.
شركت بي‌اچ‌پي بيليتون استراليا تخمين افزايش توليد خود را در 16 ماه آوريل براي سال جاري با 5 ميليون تن افزايش به 217 ميليون تن رساند. اين شركت در 23 آوريل امسال بهره‌برداري از معدن Jimblebar خود در منطقه غني از سنگ‌آهن در پيلبارا را آغاز كرد.
در سپتامبر 2013 اين شركت توليد سالانه 35 ميليون تن سنگ‌آهن را آغاز كرد كه مي‌تواند تا 55 ميليون تن توسعه يابد و در صورت تحقق اين طرح توسعه توليد سنگ‌آهن بي‌اچ‌پي بيليتون در غرب استراليا به 260 تا 270 ميليون تن در سال خواهد رسيد.
ديگر شركت استراليايي ـ انگليسي يعني ريوتينتو (دومين توليدكننده بزرگ سنگ‌آهن در جهان پس از واله برزيل) نيز در نظر دارد ظرفيت‌هاي توليد معادن خود در غرب استر اليا را به 360 ميليون تن در سال برساند. با تكميل نيازهاي زيربنايي مانند راه‌آهن، بندر و نيروگاه در غرب استراليا ظرفيت معادن غرب استراليا در نيمه اول سال 2015 به 360 ميليون تن در سال خواهد رسيد.
ريوتينتو تاكيد مي‌كند كه بعد از اجراي طرح توسعه 360 ميليون تني هزينه توليد سنگ آهن اين شركت در حد چشمگيري نسبت طرح اوليه كاهش داشته و حتي صادرات هم مقرون به صرفه‌تر مي‌شود.
ظهور شركت معدني جديد
سومين توليدكننده بزرگ سنگ‌آهن استراليا گروه فلزات فورتسكيو (FMG) است كه پس از افزايش ظرفيت توليد معادنش در سه ماهه اول سال جاري سنگ‌آهن قابل‌توجهي را فروخته است. FMG كه در حال حاضر 155 ميليون تن در سال توليد دارد در اين سه ماهه 5/31 ميليون تن سنگ‌آهن فروخته است كه عمدتا به دليل تكميل معدن كينگ با ظرفيت توليد ساليانه 40 ميليون تن است.
شركت FMG تقريبا يك فعال جديد در بخش بازار سنگ‌آهن است و در كمتر از يك دهه از گمنامي به يك شركت معدني نمونه و پيشرو در استراليا و رقيب بزرگترين شركت‌هاي معدني اين كشور تبديل شده است.
اما در پايان سال 2012، FMG بخشي از طرح‌هاي توسعه خود را متوقف كرد، چون كاهش قيمت‌هاي سنگ‌آهن ضربه شديدي به درآمد شركت وارد آورد. پس از مذاكره و توافق مجدد بر سر بدهي هاي سنگين در حال حاضر اين شركت شرايط بهتري دارد و مي‌تواند حتي در صورت كاهش بيشتر قيمت سنگ‌آهن صادرات سودآوري داشته باشد.
در قاره‌اي ديگر شركت واله برزيل چندين پروژه بزرگ توسعه سنگ‌آهن را در دست اجرا داشته و به دنبال توليد بيش از 360 ميليون تن سنگ‌آهن است. به اين شركت معدني مجوز اجراي طرح توسعه ديگري در ماه مارس داده شده است: سازمان محيط‌زيست به واله مجوز داده است تا ظرفيت توليد معدن سنگ‌آهن خود "كورومبا" را از 4 ميليون تن فعلي به سالانه 5/10 ميليون تن افزايش دهد.
سال گذشته به دليل بحران ، شركت‌هاي بزرگ معدني متضرر شده و بشدت پروژه‌هاي طرح‌هاي توسعه خود را كاهش داده اند. با وجود اين، در حالي‌كه چندين شركت پروژه‌اي نداشته و ساير پروژه‌ها به تعليق افتادند، طرح‌هاي توسعه پروژه‌هاي كنوني سنگ‌آهن پيشرفت داشته است.
معمولاً توليد بيشتر معادن كنوني به معني هزينه‌هاي پايين‌تر توليد و مارجين‌هاي بهتر و تغذيه بازار با سنگ ارزان و كيفي شركت‌هاي بزرگ معدني مي‌توانند قدرت چانه‌زني بيشتري را در برابر شركت‌هاي كوچك و متوسط در تعيين قيمت سنگ‌آهن آنان داشته باشند. حفظ قيمت سنگ‌آهن بين 100 تا 140 دلار در هر تن ، توليدكنندگان سنگ‌آهن پرهزينه داخلي چيني را از بازار خارج كرده و موجب مي‌شود شركت‌هاي بزرگ معدني حتي تسلط بيشتري در بازار داشته باشند.
انتظار مي‌رود كه هند عرضه سنگ‌آهن خود را كه در ماه آوريل تحريم بلندمدت استخراج معادن سنگ‌آهن در "گوا" را برداشت، افزايش دهد. اين اقدام دادگاه عالي هند براي لغو تحريم بعنوان آغاز راي‌گيري انتخابات عمومي سال 2014 (بزرگترين انتخاب در تاريخ ملي كشور كه در طي 9 فاز جداگانه اتفاق خواهد افتاد) در شبه قاره هند است.
استخراج سنگ‌آهن در گوا در سپتامبر 2012 تحريم شد، چون مسائلي مانند استخراج غيرقانوني معادن و يا عدم رعايت مقررات زيست‌محيطي مطرح بود. دادگاه عالي در 21 آوريل تحريم را لغو كرد.
اما همزمان حكم داد كه تمامي مجوزهاي معدني استخراج شده پس از 23 نوامبر 2007 غيرقانوني است. اين حكم بدين معني است كه شركت‌هاي سنگ‌آهن در گوا بايد منتظر بمانند تا قبل از شروع مجدد فعاليت‌هاي معدني مجوز جديد اجاره معدن از حكومت ايالتي را اخذ كنند. وقتي كه فعاليت‌هاي معدني آغاز شود، معدنچيان فقط مي‌توانند 20 ميليون تن در سال استخراج كنند. انتظار مي‌رود كه قبل از پايان انتخابات مجوزهاي جديد اجاره صادر شود.
از نظر تاريخي سنگ‌آهن گوا عمدتا براي بازار صادراتي استخراج مي‌شد، اما شواهد روشني وجود دارد كه ماه‌ها و شايد سال‌ها به‌طول بكشد تا حجم زيادي از سنگ‌آهن منطقه بر روي بازار و قيمت‌هاي سنگ‌آهن صادراتي دريايي تاثيرگذار باشد.
با افزايش توليد سنگ‌آهن در غرب آفريقا و ساير پروژه‌ها كه پيشرفت فيزيكي دارند، مانند معدن آسكاف شركت گلنكور در موريتاني، به رشد عرضه مازاد سنگ‌آهن در بازار اضافه خواهد كرد.
تحولات چين موثر بر قيمت‌ها
واردات سنگ‌آهن چين به سطح بالايي رسيده است، اما به نظر مي‌رسد كه تقاضا براي آن از طرف صنعت فولاد كمتر از سال‌هاي گذشته باشد. موجودي سنگ‌آهن در بنادر چين به بيش از 110 ميليون تن در ماه مارس رسيد، چون قيمت‌هاي آن كاهش پيدا كرد. سنگ‌آهن به طور فزاينده‌اي به شكلي از وثيقه براي كارخانه‌هاي فولادسازي درمي‌آيد، چون آنها به دنبال روش‌هاي جديد اجراي فاينانس هستند و اين بدين معني است كه موجودي آنها افزايش پيدا كرده است.
ميزان موجودي در انبارهاي بنادر نيز توسط تجار چيني افزايش پيدا كرده و يكي از دلايل آن اين است كه در ماه مارس قيمت‌هاي سنگ‌آهن بشدت كاهش پيدا كرده و از سطح 118 دلار در هر تن به 99/103 دلار در هرتن كاهش پيدا كرد.
ضمناً مشكلات اعتبارات و اجراي اصلاحات توسط دولت چين در بازار موجب قصور در پرداخت اقساط وام توسط شركت‌هاي خصوصي متعددي در ماه مارس شد. اولين شركتي كه در پرداخت ديون خود قصور كرد شركت علوم انرژي خورشيدي و فناوري Chaori چين در شانگهاي بود.
به نظر مي‌رسيد اين خبر قيمت‌هاي سنگ‌آهن را كاهش دهد، اما متعاقباً مشخص شد كه اين قصور صنعت فولاد چين بود كه قيمت‌هاي سنگ‌آهن را كاهش داد. كارخانه فولادسازي Haixin واقع در استان شانگزي پس از قصور در پرداخت وام تمامي توليدات خود را متوقف كرد. اين اقلام كارخانه كه به دليل قصور مالي بود اكثراً در اين صنعت به مثابه هشداري براي بازسازي در اين صنعت به شمار مي‌آيد.
ترس از اينكه كارخانه در حال سقوط مي‌تواند موجب گسترش سريع بدهي‌ها در سرتاسر اين صنعت گردد، تمام فولادسازان چين را گرفتار كرده است. علاوه بر اين صنعت فولاد بشدت بدهكار و ناهمگون از طرف دولت بشدت تحت فشار است تا استانداردهاي حفظ محيط زيست بخصوص آلودگي هوا را رعايت كنند.
مضافاً اينكه دولت چين به بانك‌ها دستور داده است كه براي جابه‌جايي و يا جهت دادن سرمايه به سمت هزينه‌هاي سودمند و بهره‌ور به صنعت فولاد حدالامكان وام ندهند. خبرها حاكي از اين است كه بانك‌ها در بعضي از بزرگترين استان‌هاي فولادساز دستور داده شده كه ميزان وام به فولادسازان را كاهش دهند.
هدف دولت از اين اقدام ايجاد كارآمدي بيشتر در بازار فولاد از طريق در معرض گذاشتن بيشتر آنان در برابر بازاري كامل و بشدت رقابتي‌تر است.
به هر صورت با توجه به اينكه اصلاحات در دست اجراست و رشد اقتصادي چين مشخصا كمتر از رشد دو رقمي مي‌گردد، اين كشور عظيم آسيايي همچنان بزرگترين مصرف‌كننده فولاد و مواد اوليه فولادسازي در آسيا باقي مي‌ماند. مشوق‌هاي اقتصادي از جمله تقويت سرمايه‌گذاري بخش خصوصي توسط پكن در كوتاه‌مدت نيز قيمت سنگ‌آهن و فولاد را بالاتر خواهد برد.
علاوه بر چين علائمي از بهبود در صنايع فولادسازي اروپا و آمريكا مشهود است و در سال جاري فولادسازان در اين دو قاره از فروش بيشتري برخوردار خواهند بود.
نياز به ابزار مالي مشتقه
كاهش تقاضا و رشد عرضه نشان‌دهنده اين است كه قيمت‌هاي سنگ‌آهن از ابتداي سال جاري بسيار متزلزل بوده است. قيمت سنگ‌آهن در ماه ژانويه امسال 130 دلار در هر تن بود كه به 105 دلار در هر تن در ماه مارس كاهش پيدا كرده و در هفته پاياني ماه آوريل به سطح متوسط 113 دلار در هر تن افزايش پيدا كرد.
نوسانات قيمت‌ها نياز به ابزار مالي مشتقه آهن را افزايش داده است. حجم ابراز مالي مشتقه سنگ‌آهن تهاتر شده در بورس سنگاپور در ماه مارس به 8/35 ميليون تن بالغ شد و اين بالاترين حجم قرارداد در يك ماه بوده و بالاتر از ماه فوريه است. اين تنها حجم سوآپ نبود كه افزايش پيدا كرده، بلكه اختيار معاملات سنگ‌آهن نيز بخوبي به طور روزافزوني دادوستد مي‌شود و قراردادهاي آتي بورس نقدينگي بيشتري را براي انواع محصولات و بورس‌ها جذب مي‌كند.
حجم قراردادهاي سلف دادوستد شده در بورس كالاي داليان نه تنها ثابت كرده كه موجب افزايش حجم سواپ سنگ‌آهن دادوستد شده در بورس سنگاپور مي‌گردد بلكه شاخصي است كه روند قيمت را نيز مشخص مي‌كند.
موفقيت قراردادهاي غيردريايي چين تهديدي را براي استمرار قراردادهاي سنگ‌آهن بورس سنگاپور ايجاد نكرده است، بلكه خريد نسبتا مكملي در بازاري است كه هنوز پرازدحام نشده است.
ابزار مالي مشتقه بين‌المللي فولاد (با وجود برتري و تقدم قرارداد ميلگرد آجدار بورس سلف شانگهاي كه براي دست‌اندركاران خرده‌فروشي داخلي محبوبيت پيدا كرده است) هنوز جذابيت واقعي را به دست نياورده است.